شـيخ ثقه جليل على بن محمد خزّاز قمى در كتاب (كفاية الا ثر) از عثمان بن خالد روايت كرده كه گفت مريض شد حضرت على بن الحسين(عليه السلام) همان مرضى كه در آن وفـات فـرمـود، پـس جـمع كرد اولاد خود محمد و حسن و عبداللّه و عمر و زيد و حسين را و در مـيان همه فرزندش محمد بن على(عليه السلام) را وصى قرار داد و ناميد او را به باقر و امـر سـايـريـن فرزندان خود را به آن جناب، حضرت امام محمدباقر(علیه السلام) واگذار فرمود. و از جمله مواعظى كه در وصيت خود به آن حضرت فرمود اين بود:

( يا بُنَىَّ اِنَّ الْعَقْلَ رائدُ الرُّوحِ وَ الْعِلْمَ رائدُ الْعَقْلِ (اِلى اَنْ قالَ) وَ اعْلَمْ
اَنَّ السّاعاتِ يُذْهِبُ عُمْرِكَ وَ اِنَّكَ لا تَنالُ نِعْمَةً اِلاّ بِفِراقِ اُخْرى
فَاِيّاكَ وَ اْلاَمَلَ الطَّويلَ فَكَمْ مِنْ مُؤَمِّلٍ اَمَلا لايَبْلُغُهُ وَ
جامِعِ مالٍ لايَاءْكُلُهُ الخ ؛ ) ^(۲)
فـرمـود: بـدانكـه سـاعـتها بر تو ميگذرد و
عمر تو را مى برد و تو نمى رسى به نـعـمـتـى مـگـر
بـعـد از مفارقت نعمت ديگر؛ پس بپرهيز از آرزوى دراز چه بسيار
آروزمندان بـودنـد كـه بـه آرزوى خـود نـرسيدند و چه بسيار كسان كه جمع
كردند مالى را و آن را نـخـوردنـد، و مـنـع كـردند مردم را از چيزى كه زود آن را بگذاشتندو 
بگذشتندو شايد آن مال را از راه باطل فراهم آورده وازحقش منع كرده به حـرام آنرا دريافته و ارث 
گذاشته و وزر و وبال وسنـگيـنى واثقال آنرا بر دوش خودبرداشته اينست زيان روشن وخسران مبين.

زهـرى مـى گـويـد: پـس از اين، حضرت محمدباقر(عليه السلام) را براى حاجتى به بازار فـرسـتـاد چـون بـرگـشـت عرض كردم : يابن رسول اللّه! از چه روى به اكبر اولاد خود وصـيـت نـنـمـودى؟ حضرت سیّدالسّاجدین(علیه السّلام) فـرمـود: امـامـت بـه كـوچـكـى و بـزرگـى نـيـسـت ، رسـول خـدا(صلى اللّه عليه و آله و سلم) اينگونه با ما عهد نهاده و در لوح و صحيفه به ايـنـگـونـه نـوشته يافتيم كه دوازده تن مى باشند نوشته شده بود امامت ايشان و نامهاى پدران و مادران ايشان آنگاه فرمود: از صلب پسرم محمد هفت تن از اوصياء بيرون مى آيند كه حضرت مهدى(عجل الله تعالی فرجه الشریف) از جمله ايشان است. ^(۳)

شيخ كلينى از حضرت امام محمدباقر(عليه السلام) روايت كرده است كه آن حضرت فرمود: چون پدرم حضرت سیّدالسّاجدین(علیه السّلام) را وقت وفات رسيد مرا به سينه خود چسبانيد و فرمود: اى فرزند گرامى تو را وصيت مى كنم . به آنچه وصيت كرد مرا پدرم در هنگام شهادت خود و گفت كه پدرش او را وصـيـت كـرده بـود بـه ايـن وصـيـت در وقت وفات خود: كه زنهار ستم مكن بر كسى كه ياورى بر تو به غير از خدا نداشته باشد. ^(۴)

و در (بـحـار) از (بـصـائر الدرجـات) نـقل كرده كه چون حضرت امام سجّاد(علیه السّلام) را حالت موت رسيد، رو كرد به اولاد خود كه در نزدش جمع بودند و از ميان توجه ، فرمود به پسرش حضرت امام محمدباقر(عليه السلام) ، فرمود: اى مـحـمـد، ايـن صـنـدوق را ببر به منزل خود، پس فرمود معلوم باشد كه در اين صندوق دينار و درهمى نيست ليكن مملو از علم است و در روايت ديگر است كه آن صندوق را چهار نفر حـمـل كـردنـد و مـملو بود از كتب و سلاح رسول (صلى اللّه عليه و آله و سلم). ^(۵)

و در (جـلاءالعـيـون) فرمود، و در (بصائر الدرجات) به سند معتبر از حضرت صـادق(عـليـه السـلام) ، روايت كرده است كه آن حضرت فرمود: پدرم حضرت امام مـحمدباقر(عليه السلام) مى فرمود كه چون وقت وفات پدرم حضرت امام زین العابدین(علیه السّلام) شد فرمود آب وضويى براى من بياور، چون آوردم فرمود كه در اين آب ميته هست ، بـيرون بردم و نزديك چراغ ملاحظه كردم موش مرده اى در آن بود آن را ريختم و آب ديگر آوردم وضـو سـاخـت و فرمود كه اى فرزند اين شبى است كه مرا وعده وفات داده اند ناقه مرا در خطيره ضبط كن و علفى براى آن مهيا كن، پس حضرت صادق(عـليـه السـلام) فرمود كه چون امام سجّاد(علیه السّلام) را دفن كردند ناقه خود را رها كرد و از خطيره بيرون آمد و نزديك قبر رفـت بـى آنـكـه قبر را ديده باشد و سينه خود را بر قبر آن حضرت گذاشت و فرياد و نـاله مـى كرد و آب از ديده هايش ‍ مى ريخت. چون اين خبر به حضرت امام محمدباقر(عليه السـلام) دادنـد، حـضرت به نزد ناقه آمد و فرمود كه ساكت شو و برگرد خدا بركت دهد بـراى تـو، پـس نـاقـه بـرخـاسـت و بـه جـاى خـود بـازگـشت و باز بعد از اندك زمانى بـرگـشـت بـه نـزد قبر و ناله و اضطراب مى كرد در اين زمان كه خبر آن را به حضرت گـفـتند فرمود: كه بگذاريد آن را كه بيتاب است و چنين ناله و اضطراب مى كرد تا بعد از سـه روز هـلاك شد. و حضرت سیّدالسّاجدین(علیه السّلام) بر آن ناقه بيست و دو حج كرده بود يك تازيانه بر آن نزده بود! ^(۶)

و عـلى بـن ابـراهـيـم بـه سـنـد حسن از حضرت امام رضا(عليه السلام) روايت كرده است كه حضرت على بن الحسين(عليه السلام) در شب وفات پدرش مدهوش گرديد و چون به هوش باز آمد فرمود:

( اَلْحـَمـْدُللّه الَّذى صـَدَقـَنا وَعْدَهُ وَ
اَوْرَثَنَا اْلاَرْضَ نَتَبَوَّءَ مِنَ الْجَنَّةِ نَشاءُ فَنِعْمَ اَجْرُ الْعامِلينَ ) ^(۷)
يعنى حمد مى كنم خداوندى را كه راست گردانيد وعده مار را و ميراث داد
به ما زمين و بهشت را كـه در هـر جـاى آن خـواهـيـم قـرار گـرفـت
پـس نـيـكـو اجـريـسـت مـزد عـمـل كـنـنـدگـان بـراى خـدا.
ايـن را فـرمـود و بـه ريـاض بـهـشـت ارتحال كرد. (۸)

و كـليـنـى بـه سند حسن از حضرت امام رضا عليه السلام روايت كرده است همين روايت را و اضـافـه كـرده اسـت كـه سوره ( اِذا وَقَعَتْ ) و سوره ( اِنّا فَتَحْنا ) تلاوت فـرمـود و بـعـد از آن ، ايـن آيـه را خـوانـد و بـه عـالم بـقـا ارتحال نمود.^(۹)

و در (مـديـنـة المـعـاجـز) از مـحـمـد بـن جـريـر طـبـرى نـقـل كـرده كه چون حضرت امام زین العابدین(علیه السّلام) را حالت موت در رسيد فرمود به امام محمدباقر(عليه السلام) : اى محمد! امشب چه شب است؟ گفت : شب فلان و فلان ، از مـاه چـه گـذشـتـه؟ فرمود: فلان و فلان ، فرمود: از ماه چه باقى مانده ؟ گفت: فلان و فـلان. فـرمـود: ايـن هـمـان شـب است كه مرا وعده وفات داده اند، سپس حضرت امام زین العابدین(علیه السّلام) فرمود: براى من آب وضـويـى حاضر كنيد، چون حاضر كردند فرمود در اين آب موش است ، بعضى گفتند كه اين سخن از سنگينى مرض مى فرمايد. پس چراغى طلبيدند و در آن آب نگاه كردند موشى در آن ديـدند پس آن آب را ريختند و آب ديگر آوردند، آن حضرت با آن وضو ساخت و نماز گـذاشـت چـون شـب بـه آخـر رسـيـد آن حـضـرت از ايـن سـراى پـر ملال به ديگر جهان انتقال فرمود: صلوات اللّه و سلامه عليه. ^(۱۰)

و از ( دعـوات راونـدى) نقل شده كه حضرت على بن الحسين(عليه السلام)در وقت وفات ، اين كلمات را مكرر نموده تا وفات فرمود:

( اَللّهَمَّ ارْحَمْنى فَاِنَّكَ كَريمٌ اَللّهُمَّ ارْحَمْنى فَاِنَّكَ رَحيمٌ. ) ^(۱۱)

و چـون حضرت امام زین العابدین(علیه السّلام) از اين عاريت سرا بگذشت مدينه در ماتمش صـيحه واحده گشت و مرد و زن و سياه و سفيد و صغير و كبير در مصيبتش ‍ نالان و از زمين و آسمان آثار اندوه نمايان بود.

از عـلى بن زيد روايت شده و همچنين از زهرى كه گفت من به سعيد بن مسيّب گفتم: تو مى گويى حضرت على بن الحسين(عليه السلام) نفس زكيه بود و نظير نداشت؟ سعيد گفت : چنين بود و كـسـى قدر او را نشناخت. على بن زيد گفت ، گفتم: سوگند به خداى اين حجت محكم بر تـو وارد مـى آيـد كـه بـر جـنـازه مباركش نماز نگذاشتى، سعيد گفت : همانا چنان بود كه قـاريـان به سفر مكه بيرون نمى شدند تا حضرت على بن الحسين(عليه السلام) بيرون شود، در يكى از سالها آن حضرت بيرون شد و ما نيز در حضرتش بيرون شديم، گاهى كـه هـزار نـفـر بـوديم و در سقيا ـ كه نام منزلى است ـ فرود آمديم حضرت فرود آمد و دو ركـعـت نماز گذارد و بعد از نماز به سجده رفت و تسبيحى در سجود خود خواند، پس هيچ درخـت و كـلوخـى در دور آن حـضـرت نماند جز آنكه با حضرت سیّدالسّاجدین(علیه السّلام) تسبيح گفتند. و ما از اين حـال در فـزع شـديـم پـس سـر مبارك برداشت و فرمود: اى سعيد! در فزع شدى؟ عرض كـردم : آرى يـابـن رسـول اللّه. فـرمـود كـه حـق تـعـالى چـون جـبـرئيـل را خـلق كـرد ايـن تـسـبـيـح را بـه الهـام فـرمـود و چـون جـبـرئيـل ايـن تسبيح را خواند جميع آسمانها و آنچه در آسمانها بودند با او در اين تسبيح موافقت كردند و آن اسم اعظم اللّه و اكبر است.

در ( جنّات الخلود ) در ذكر مدفن حضرت امام زين العابدين(عليه السلام) فرموده كه آن حـضـرت در مـديـنـه طـيـبـه وفات يافت در خانه خود و در بقيع نزد عم بزرگوار خود مدفون گشت ، و آن مكان را شرافت بسيار است و از جمله بقاع مكرمه است كه هر كس در آنجا مـدفـون گردد بى حساب داخل بهشت شود به شرايط ايما صحيح ، چنانكه در حديث معتبر وارد شده كه :

( الْحَجُونُ وَالْبَقيعُ يُاءْخَذانِ بِاَطْرافِهِما وَ يُنْشَرانِ فِى الْجَنَّةِ. )

و ( حجون ) قبرستانى است در مكه: يعنى اين دو بقعه را در قيامت گوشه اش را مى گيرند و مانند پلاس مى تكانند به بهشت. ^(۱۳)

و در خصايص آن جناب گفته كه خصايص حضرت سیّدالسّاجدین، امام زین العابدین(علیه السّلام):

1 ـ تاءليف صحيفه كامله است كه مصحف اهلبيت(عليهم السلام) و عروة الوثقى شيعيان است.

2 ـ جـمـع شـدن نـجـابـت عـرب و عـجـم هـر دو در او بـه اعـتـبـار پـدر و مـادر بـه قـول حـضـرت رسـول(صـلى اللّه عـليـه و آله و سـلم) كه

(اِنَّ للّهِ مِنْ عِبادِهِ خِيَرَتَيْنِ فَخِيَرَتُهُ مِنَ الْعَرَب قُرَيْشٌ وَ مِنَ الْعَجَمِ فارْسٌ.)

لهذا ملقب به ابن الخيرتين شد.

3 ـ انـتشار اولاد رسول خدا(صلى اللّه عليه و آله و سلم) از حضرت سیّدالسّاجدین(علیه السّلام)، لهذا او را آدم بنى الحـسـيـن گـويـنـد و اول كـسـى اسـت كـه گـوشـه نـشـيـنـى و عـزلت را اخـتـيـار كـرد و اول كسى است كه به مهر و تسبيح خاك امام حسين(عليه السلام) سجده و عبادت كرد و از همه خـلايـق بـيـشتر گريست؛ وارد شده كه رئيس البكّائين چهارند: آدم و يعقوب و يوسف(عليهم السلام) و حضرت امام زين العابدين(علیه السلام) .

مؤ لف گويد: كه صحيفه كامله همان ادعيه مباركه صحیفه سجاديه است كه به (اخت القرآن و انجيل اهل البيت ) و ( زبور آل محمد ) عليهم السلام ملقب است .